W zakresie działań związanych z problematyką godzenia ról rodzinnych i zawodowych przedstawiciele samorządu wśród zadań, które leżą w ich kompetencjach, wymieniają zapewnienie miejsc w żłobkach, przedszkolach i szkołach, dbanie o jakość usług tych placówek, monitorowanie zapotrzebowania na zinstytucjonalizowane formy opieki. Ponadto przedstawiciele samorządów są zdania, że gminy powinny także stymulować rozwój prywatnych jednostek opiekuńczych i edukacyjnych. Tym bardziej, że – jak podkreślają ankietowani samorządowcy – dostępność do żłobków i przedszkoli nie jest taka sama we wszystkich zamieszkanych obszarach. Problem ten w szczególności dotyczy żłobków. Największe trudności mają mieszkańcy dużych miast i wsi, gdzie żłobki w zasadzie nie funkcjonują.
Jako główną przyczynę tego stanu rzeczy wskazywali niż demograficzny, w czasie którego masowo likwidowano placówki, a taką infrastrukturę trudno odbudować w krótkim czasie. Z badań wynika, że z największymi problemami w dostępie do placówek opieki nad najmłodszymi dziećmi boryka się Warszawa. Dotyczy to szczególnie nowo powstałych dzielnic, w których rozwój infrastruktury społecznej nie nadąża za komercyjnym budownictwem mieszkaniowym i zapotrzebowaniem na usługi społeczne. Samorządowcy już na etapie planowania i budowy nowych osiedli próbują nawiązać współpracę z deweloperami, ale, jak podkreślają, jest to bardzo trudne.
Z innymi problemami mają do czynienia władze samorządów wiejskich, gdzie duże rozproszenie dzieci wymusza potrzebę tworzenia większej liczby małych placówek lub dowożenia dzieci. Przedstawiciele samorządów zauważają także, iż dla części rodziców, wobec braku miejsc w placówkach państwowych, ogromną barierą w zapewnieniu dziecku opieki są wysokie opłaty w placówkach prywatnych. Z kolei na obszarach wiejskich placówek prywatnych nie ma, więc dostęp do opieki zinstytucjonalizowanej jest jeszcze bardziej ograniczony.
Ankietowani podkreślają, że samorządy wypełniają zadania związane z zapewnieniem opieki instytucjonalnej nad dziećmi w takim zakresie, na ile pozwalają im na to możliwości finansowe, kadrowe oraz prawne. Zgodnie przyznają, że główną przeszkodą w efektywnym kształtowaniu sieci usług społecznych są przede wszystkim problemy finansowe wynikające z braku dostatecznych funduszy na realizację tych zadań. Wszystkie badane samorządy planują działania związane z rozwojem lokalnej sieci usług społecznych dotyczących wychowania i opieki – budowę i rozbudowę żłobków i przedszkoli, stymulowanie usług prywatnych (klubów przedszkolnych, mini-przedszkoli, etc.).
Naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom samorządów wychodzi rządowy program „Maluch” w ramach którego będą dofinansowywane w formie dotacji celowej z budżetu państwa działania na rzecz rozwoju infrastruktury opieki nad dzieckiem w wieku do lat 33. Na program w 2011 r. przeznaczono w budżecie ogółem kwotę 40.000.000 zł. Niedawno ruszyła druga już edycja konkursu dla samorządów, które mogą ubiegać się za jego pośrednictwem o rządowe dotacje.  

Bartosz Nawrocki