Mowa o Uchwale nr 15/2013 „Wprowadzenie ruchu pieszego w istniejących drogowych przejściach granicznych”, podjętej przez Zespół ds. zagospodarowania granicy państwowej, działający przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Uchwała została przyjęta pod koniec ubiegłego roku i jest efektem konsultacji, prowadzonych od maja do października m. in. przez MSW, Straż Graniczną, Służbę Celną oraz wojewodów. Mamy więc konkretne decyzje rządu podjęte w odpowiedzi na kampanię społeczną „Piesze przejścia graniczne”, skupioną wokół strony www.facebook.com/turystycznagranica (apelujemy do dziennikarzy piszących o granicy, by podać w artykule adres strony na Facebooku – im więcej osób ją polubi, tym większa siła społecznego nacisku na władzę i tym szybciej przejścia graniczne powstaną – redakcja).
Stanowisko rządu jest jasne i konkretne, a więc teraz warto zadać pytanie, co dalej. Logicznym następstwem podjętej uchwały powinny być negocjacje samorządów przygranicznych, na terenie których znajdują się przejścia w Hrebennem, Dołhobyczowie, Budomierzu i Terespolu, z odpowiadającym za ruch graniczny Ministerstwem Spraw Wewnętrznych. Część gmin przygranicznych już wcześniej deklarowała, że może dołożyć się finansowo do inwestycji, niezbędnych dla uruchomienia przejść pieszych. Jednak nikt nie przypuszczał, że rząd będzie domagać się sfinansowania przez gminy wszystkich kosztów – a więc nie tylko chodników przy drogach dojazdowych oraz parkingów i przystanków na terenie gminy (co jest logiczne), ale również obiektów samego przejścia granicznego.
Takie przerzucanie kosztów na samorządy i pozbywanie się przez rząd problemu należy uznać za zadziwiające – w końcu chodzi o granicę całego państwa i całej Unii Europejskiej, a nie o granicę gminy czy powiatu. Dlatego apelujemy do parlamentarzystów o interwencję w tej sprawie, tak aby wypracować sensowny kompromis i sprawiedliwe rozdzielenie kosztów pomiędzy rząd i samorządy. W te rozmowy powinien włączyć się także Zarząd i Sejmik województwa lubelskiego oraz podkarpackiego. Być może budżet obu województw mógłby wspomóc finansowo niezamożne przecież gminy przygraniczne, od których rząd domaga się, nie bójmy się tego powiedzieć, swego rodzaju haraczu na wykonanie zadań, leżących w gestii władzy centralnej.
Dokument o którym mowa liczy sobie 21 stron i składa się z kilku części. Pierwszą stanowi analiza istniejącego stanu, w tym struktury ruchu granicznego. Wskazuje ona, że piesze przejścia graniczne najbardziej są potrzebne na granicy z Białorusią, a w drugiej kolejności – na granicy z Ukrainą. W obu przypadkach, zdaniem strony rządowej, otwarcie pieszych przejść jest jak najbardziej uzasadnione ze względów społecznych i gospodarczych. Dzięki temu Ukraińcy i Białorusini zostawią w polskich sklepach więcej pieniędzy (a więc zyska gospodarka i budżet), co jest argumentem na rzecz dopuszczenia ruchu pieszego – czytamy w raporcie. Natomiast na granicy z Rosją, jak wynika z dokumentu, takiego zapotrzebowania ze strony podróżnych nie ma – co zresztą jest zbieżne z wynikami ankiety prowadzonej na www.porteuropa.eu
Drugą część dokumentu stanowi dość szczegółowa analiza, jakie konkretnie inwestycje trzeba poczynić w każdym z przejść granicznych, aby możliwe było uruchomienie odpraw pieszych, ile to będzie kosztować i ile potrzeba na to czasu. Najczęściej, oprócz inwestycji na samych przejściach (osobny korytarz dla pieszych wraz z budynkiem odpraw), opisano w tym miejscu np. koszty budowy chodników wzdłuż dróg prowadzących do przejścia, parkingów, przystanków, a w niektórych przypadkach także dodatkowych mostów pieszo-rowerowych przez rzekę graniczną (na Bugu czy np. w Bobrownikach). Według raportu, w prawie wszystkich przejściach wykonanie koniecznych inwestycji jest technicznie możliwe, choć często kosztowne. Tylko w przypadku dwóch przejść podjęto decyzję, iż przystosowanie ich do ruchu pieszego jest technicznie niewykonalne – chodzi o Korczową i Krościenko (w tym drugim przypadku nasz portal nie zgadza się z wnioskami Zespołu, o czym napisaliśmy tutaj).
Należy zaznaczyć, że dokument obejmuje tylko istniejące przejścia drogowe – nie ma w nim mowy o przejściach planowanych czy choćby postulowanych. Budzi to pewne pytania ze strony naszych czytelników, ale możemy potwierdzić, że takie podejście jest uzasadnione. Modernizacja już istniejących przejść drogowych i przystosowanie ich do ruchu pieszego – to kwestia ustaleń w strukturze MSW i roboczych kontaktów ze stroną ukraińską. A więc wszystko da się załatwić w ciągu kilku – kilkunastu miesięcy. Natomiast otwarcie zupełnie nowego przejścia granicznego, choć jak by nie było potrzebne, wymaga zaangażowania polskiego i ukraińskiego MSZ. Doświadczenie pokazuje, że może to zająć nawet kilkanaście lat – tak długo trwały starania o uruchomienie niedawno otwartego przejścia w Budomierzu czy wciąż jeszcze planowanych przejść w Malhowicach czy w Bieszczadach.
Najważniejszą, decyzyjną część raportu stanowi ostatnia strona – „Proponowane działania”. Z tego względu przedstawiamy go w całości.
"Proponowane działania
1. Biorąc pod uwagę konieczność poniesienia dodatkowych nakładów finansowych dla utworzenia ciągów pieszych w drogowych przejściach granicznych oraz fakt, iż priorytetem dla wydatków środków z budżetu państwa są nakłady na realizację inwestycji zmierzających do przystosowania przejść granicznych do stale zwiększającego się ruchu pojazdów osobowych i ciężarowych, wymagane jest zaangażowanie środków finansowych będących w gestii właściwych samorządów w wysokości, która w całości pokrywałaby wszystkie wydatki związane z realizacją tego zadania (np. utworzenie niezbędnej infrastruktury drogowej dla ruchu pieszego prowadzącej do przejścia granicznego, budowę na przejściu pasa ruchu dedykowanego dla pieszych, budowę kładki dla pieszych przez rzekę graniczną).
2. W pierwszej kolejności zasadna jest modernizacja i uruchomienie ciągu pieszego w przejściu w Kuźnicy Białostockiej (inwestycja w trakcie realizacji z terminem zakończenia w grudniu 2013) [przejście otwarto 1 stycznia 2014 – redakcja]
3. W 2015 roku otwarte powinno zostać zmodernizowane przejście w Połowcach, w ramach którego będzie funkcjonował ruch pieszy.
4. W drugiej kolejności należy rozważyć możliwość budowy ciągu pieszego w przejściu w Hrebennem pod warunkiem utworzenia infrastruktury dla pieszych na drodze dojazdowej do przejścia oraz wydzielenia miejsc do obsługi pasażerów komunikacji zbiorowej i indywidualnej (parkingi, zatoczka, przystanek) (koszt ok. 3,5 mln złotych, czas realizacji ok. 18 miesięcy bez kosztów inwestycji w infrastrukturę drogową lub transportową). Inwestycja może być zrealizowana jedynie ze środków będących w gestii samorządu.
5. W trzeciej kolejności zasadna jest budowa ciągów pieszych w przejściach w Dołhobyczowie i Budomierzu (koszt odpowiednio: 6,8 mln zł i 9,5 mln zł, czas realizacji ok. 18 miesięcy). Inwestycja może być zrealizowana jedynie ze środków będących w gestii samorządu.
6. Utworzenie ciągu pieszego w przejściu w Terespolu jest zasadne, jednakże istotnym ograniczeniem jest wysoki koszt budowy kładki granicznej przez rzekę Bug. Ponadto, w przejściu granicznym ze względu na ograniczenia infrastrukturalne nie ma możliwości wydzielenia miejsc do obsługi pasażerów komunikacji zbiorowej i indywidualnej (parkingi, zatoczka, przystanek). (koszt ok. 33,2 mln zł, czas realizacji ok. 24 miesiące bez kosztów inwestycji w infrastrukturę drogową lub transportową). Inwestycja może być zrealizowana jedynie ze środków będących w gestii samorządu.
7. W dalszej kolejności tworzenie ciągów pieszych powinno być uzależnione od zgromadzonych doświadczeń z funkcjonowania ciągów pieszych.
8. Utworzenie poszczególnych ciągów pieszych powinno być uzgodnione ze stroną sąsiednią na forum właściwych do tego komisji (podkomisji) ds. przejść granicznych i infrastruktury międzyrządowych rad koordynacyjnych ds. współpracy transgranicznej."