Skala problemu jest poważna. Szacuje się, że rynek nielegalnych środków ochrony roślin stanowi ok. 14% rynku w Unii Europejskiej (UE). Warto przy tym podkreślić, że jednocześnie rolnicy mierzą się z rosnącymi kosztami produkcji rolnej. 

– Nielegalne, w tym podrobione środki ochrony roślin to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności, zdrowia ludzi, zwierząt, środowiska oraz uczciwej konkurencji na rynku. Skala tego problemu dotyka nas wszystkich, od producentów i dystrybutorów po rolników i konsumentów. Dlatego PSOR, wspólnie z administracją państwową i służbami, od lat prowadzi działania edukacyjne i informacyjne, pokazując, że każdy zakup nielegalnego produktu wzmacnia szarą strefę i szkodzi całemu sektorowi rolno-spożywczemu. Tylko działając razem możemy chronić rynek i zapewnić bezpieczeństwo – mówi Małgorzata Bojańczyk, Dyrektor Generalna PSOR.

Organizatorzy kampanii podkreślają, że takie produkty mogą zawierać substancje wycofane w UE lub składniki nieznanego pochodzenia, a ich działanie może być nieprzewidywalne - od braku skuteczności po uszkodzenia upraw.

W praktyce szczególnie ryzykowne są nielegalne aukcje internetowe i handel obwoźny. W ocenie służb problem ma charakter transgraniczny: według ostatnich danych Europolu z operacji Silver Axe VIII przejęto 2 040 ton fałszywych lub nielegalnych środków ochrony roślin, aresztowano 21 podejrzanych i zlikwidowano zakłady wykorzystywane do fałszowania.

„Nielegalny obrót i handel środkami ochrony roślin stanowią istotne zagrożenie dla bezpieczeństwa obrotu gospodarczego i są jednym z obszarów aktywności przestępczej, w tym o charakterze transgranicznym. Policja, we współpracy z Krajową Administracją Skarbową, Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Strażą Graniczną oraz partnerami zagranicznymi, realizuje skoordynowane czynności ukierunkowane na identyfikowanie, rozpoznawanie i zwalczanie tego rodzaju przestępczości. Działania realizowane są również  w ramach  operacji międzynarodowych prowadzonych pod nadzorem Europolu, jak również w ramach EMPACT - platformy do zwalczania poważnej i zorganizowanej przestępczości. Wspieranie szarej strefy wiąże się z narażeniem na surowe konsekwencje prawne” – wskazuje podinsp. Ewelina Mączkorowska Dyrektor Biura Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Komendy Głównej Policji.

Konsekwencje stosowania nielegalnych środków ochrony roślin wykraczają daleko poza aspekt formalny. To ryzyko zdrowotne i środowiskowe, ale też realne straty ekonomiczne w gospodarstwie. Organizatorzy kampanii przypominają, że produkty oryginalne przechodzą ponad 12 lat rygorystycznych badań, podczas gdy podróbki są nieprzebadane. W efekcie rolnik może nie tylko stracić plon, ale też narazić się na problemy w łańcuchu dostaw oraz utratę wiarygodności, a także  sankcje administracyjne i karne.  Nie można również wykluczyć negatywnych skutków zdrowotnych, jakie mogą wywołać nieprzebadane mieszaniny chemiczne o nieznanym składzie, jakimi są podrobione środki ochrony roślin.

Ważnym elementem kampanii pozostaje także edukacja w obszarze własności intelektualnej. Warto podkreślić, że podróbki uderzają w uczciwe firmy, destabilizują rynek i są przestępstwem.

– Podróbki stanowią poważne zagrożenie zarówno dla bezpieczeństwa ludzi i środowiska, ale wpływają także negatywnie na rynek i są wyzwaniem ekonomicznym dla wielu branż. Wprowadzanie do obrotu towarów oznaczonych podrobionym znakiem towarowym grozi odpowiedzialnością karną. Urząd Patentowy RP konsekwentnie angażuje się w działania edukacyjne i informacyjne, których celem jest zwiększanie świadomości społecznej oraz przeciwdziałanie zjawisku podrabiania towarów – podkreśla dr hab. Ewa Skrzydło-Tefelska, Prezes Urzędu Patentowego RP.

Tegoroczna kampania skupia się na praktycznych wskazówkach dotyczących bezpiecznego zakupu środków ochrony roślin, weryfikacji ich legalności oraz rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych. Organizatorzy podkreślają, że można stosować wyłącznie środki ochrony roślin zarejestrowane w Polsce, posiadające zezwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na wprowadzanie do obrotu i stosowanie, kupowane w punktach wpisanych do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez  wojewódzkie inspektoraty ochrony roślin i nasiennictwa. Kupując środki ochrony roślin warto sprawdzić opakowanie. Każdy środek ochrony roślin z obcojęzyczną etykietą jest nielegalny. Czujność powinny wzbudzić wszelkie odkształcenia, wklęśnięcia czy nieszczelności opakowania, jak również etykieta nietrwale przymocowana do opakowania.

Szczególną ostrożność zaleca się przy ofertach sprzedaży środków ochrony roślin zamieszczanych w internecie, zwłaszcza gdy są anonimowe, a cena jest podejrzanie niska. Należy podkreślić, że choć sprzedaż internetowa środków ochrony roślin jest prawnie dopuszczona, to często nadużywana jest do wprowadzania do obrotu nielegalnych, w tym podrobionych środków ochrony roślin Dlatego kampania zwraca również uwagę na zmiany przepisów ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin mające ograniczać ryzyka w sprzedaży online, w tym wprowadzenie całkowitego zakazu sprzedaży fumigantów przez internet oraz podawanie danych identyfikujących sprzedawcę oraz osoby nabywające pozostałe środki ochrony roślin w internecie.

– Stosowanie wyłącznie legalnych, dopuszczonych do obrotu środków ochrony roślin to nie tylko wymóg prawa, ale przede wszystkim gwarancja bezpieczeństwa dla zdrowia ludzi, zwierząt i ochrony środowiska oraz stabilności ekonomicznej gospodarstw rolnych. Dlatego Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa od lat priorytetowo traktuje kwestie ograniczenia wprowadzania do obrotu nielegalnych środków ochrony roślin i inicjuje szereg akcji prewencyjnych. W tym zakresie kluczowa jest ścisła współpraca z organami krajowymi i zagranicznymi oraz producentami środków ochrony roślin – mówi Magdalena Makowska, Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

– Środki ochrony roślin pochodzące z nielegalnego źródła stanowią zagrożenie zarówno dla zdrowia człowieka, jak i środowiska. Dlatego tak istotne jest przeciwdziałanie wprowadzaniu na teren nie tylko Polski, ale i całej Unii Europejskiej niebezpiecznych środków ochrony roślin. Monitorowanie i kontrola przemieszczania środków ochrony roślin realizowana jest przez organy Krajowej Administracji Skarbowej na bieżąco, a także podczas specjalnych operacji kontrolnych. W 2025 roku organy Krajowej Administracji Skarbowej udaremniły na granicy próbę wprowadzenia do obrotu: 693 kg/L nielegalnych środków ochrony roślin oraz 1606 kg/L podczas kontroli prowadzonych wewnątrz kraju. Działania kontrolne, jak i kampanie edukacyjne odgrywają ogromną rolę w zwalczaniu procederu handlu nielegalnymi środkami ochrony roślin, dlatego też od kilku lat KAS z pełnym zaangażowaniem uczestniczy w kampanii  realizowanej przez PSOR" – mówi Marcin Łoboda, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów, szef KAS.

W 2025 r. KAS wzięła udział w drugiej edycji międzynarodowej operacji JCO NOXIA, podczas której prowadzone były wzmożone kontrole czterech grup towarowych: środków ochrony roślin, odpadów, papierosów i prekursorów narkotyków. Koordynatorem przedmiotowej operacji był OLAF - Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych. JCO NOXIA II prowadzona była w 40 krajach. Polska była na 2. miejscu pod względem łącznej liczby zatrzymań w ww. grupach towarowych. W ramach operacji łącznie zajęto 52 tony stałych środków ochrony roślin oraz 21 tys. litrów płynnych, a polska Służba Celno-Skarbowa zatrzymała 1289 litrów nielegalnych środków ochrony roślin.

Małgorzata Bojańczyk, Dyrektor Generalna PSOR, podkreśla, że w walce z nielegalnymi środkami ochrony roślin kluczowe jest połączenie działań kontrolnych z edukacją i odpowiedzialnymi decyzjami zakupowymi po stronie rolników.  – Hasło kampanii, „Kupując nielegalnie, szkodzisz wiele razy”, przypomina, że szkody są wielokrotne, bo dotykają rolnika, konsumenta i cały rynek – podsumowuje Bojańczyk.

Akcja ma charakter długofalowy i mierzalny. W siedmiu dotychczasowych edycjach przeprowadzono szereg szkoleń dla służb i rolników we współpracy z KRUS oraz rozdystrybuowano łącznie 109 tys. folderów i plakatów w czterech językach.