Program Odpowiedzialnej Sprzedaży STOP18! od 1998 roku działa na rzecz ograniczenia dostępu niepełnoletnich do wyrobów tytoniowych. Jako Koordynatorzy największej tego typu akcji w Polsce uważamy, że nowelizacja tzw. ustawy tytoniowej to krok w dobrym kierunku i szansa na poprawę przestrzegania zakazu sprzedaży wyrobów tytoniowych osobom niepełnoletnim. Według naszych najnowszych badań, w Polsce 63 proc. sprzedawców sprzedałoby papierosy osobie niepełnoletniej. Oznacza to, że niezbędna jest edukacja i lepsza egzekucja prawa. 15 listopada br., wraz z wejściem w życie obowiązku znakowania punktów sprzedaży wyrobów tytoniowych, możemy liczyć na wzrost świadomości obowiązującego prawa. Oznakowanie punktu sprzedaży nie gwarantuje, że sprzedawca nie sprzeda papierosów osobom niepełnoletnim. Jednak z doświadczeń Programu STOP18! wynika, że oznakowanie mocno ułatwia sprzedawcom odmowę sprzedaży. W oznakowanych sklepach poziom świadomości prawa i jego egzekwowalność powinny być na wyższym poziomie. Takie przekonanie opieramy na naszym wieloletnim doświadczeniu. Program STOP18! już od wielu lat prowadzi akcję znakowania punktów sprzedaży wyrobów tytoniowych. Do tej pory oznakowania były dobrowolne. Po 15 listopada br., decyzją Parlamentarzystów, za brak umieszczenia w punkcie sprzedaży widocznej i czytelnej informacji: „Zakaz sprzedaży wyrobów tytoniowych osobom do lat 18 (art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych)" właścicielowi lub zarządcy sklepu będzie grozić grzywna do 2000 złotych. To kolejna zmiana w znowelizowanej Ustawie. Dotychczas, na przykład za sprzedaż papierosów osobie niepełnoletniej groziła grzywna do 5000 złotych. Jako Koordynatorzy Programu STOP18! decyzję o zmniejszeniu kary grzywny przyjmujemy ze zrozumieniem. Najważniejsze, aby prawo było egzekwowalne i realnie odpowiadało na problem sprzedaży papierosów osobom niepełnoletnim. Jak pokazuje badanie przeprowadzone przez Program STOP18! w zeszłym roku, poprzedni wymiar kary był rzadko stosowany. Większość Sądów Rejonowych nie prowadziło w latach 2007-2008 żadnej sprawy przeciwko sprzedawcom wyrobów tytoniowych. Jeżeli na sprzedawców nakładano grzywny, w większości nie przekraczały one 200 złotych! Mandaty i grzywny w przypadku notorycznego łamania zakazu są niezbędne. Wcześniej jednak zdecydowanie najważniejszym działaniem jest profilaktyka, polegająca przede wszystkim na edukacji. Stąd też każdego roku w ramach naszej akcji szkolenie z zasad handlu i technik asertywnej odmowy obejmuje kilka tysięcy osób. W tym roku, po raz pierwszy, również przyszłych sprzedawców. Cieszy nas również wprowadzony do Ustawy zakaz eksponowania w punktach sprzedaży przedmiotów imitujących opakowania wyrobów tytoniowych, które mogą zachęcać niepełnoletnich do nabycia papierosów. Problem jest szerszy. Wśród dowodów na to jest handel gumami do żucia, imitującymi papierosy. Tak jest na przykład w jednym ze sklepów w Legionowie, gdzie dzieci już za 20 groszy mogą pobawić się w dorosłych. We wrześniu 2008 roku, Koalicja Programu STOP18! zorganizowała w Warszawie debatę ekspercką. Podczas spotkania dyskutowane były propozycje zmiany prawa, które skutecznie mogłyby rozwiązać lub mocno ograniczyć dostęp niepełnoletnich do wyrobów tytoniowych. Wśród pomysłów znalazły się między innymi: wprowadzenie gminnych rejestrów punktów sprzedaży wyrobów tytoniowych, wprowadzenie obowiązku potwierdzenia pełnoletności przez młodą osobę proszącą o wyroby tytoniowe (obecnie sprzedawca jedynie może wylegitymować młodą osobę, która prosi o papierosy). Wnioski z debaty Programu STOP18! są dostępne na stronie http://stop18.pl/o_programie/aktualnosci/art21.html    

Daniel Kucharski

Koordynator Programu STOP18!