Forum otworzył ksiądz profesor Antoni Dębiński Rektor Katolickiego Uniwersytetu Jana Pawła II w Lublinie. Następnie Wiceminister Rozwoju Adam Hamryszczak omówił programy i działania, poprzez które ministerstwo wspiera przedsiębiorców, którzy chcą umiędzynaradawiać swoją działalność. Wspomniał m. in., że w poprzedniej edycji Programu Współpracy Transgranicznej Polska – Białoruś – Ukraina zrealizowano 117 dwu i trójstronnych projektów infrastrukturalnych. Z kolei Program Operacyjny Polska Wschodnia, który nadzoruje Ministerstwo Rozwoju, dedykowany bezpośrednio dla Polski Wschodniej obejmuje kwestie ważne dla samorządów takie jak, transport publiczny, czy infrastruktura kolejowa. Program Polska Wschodnia przewiduje też dofinansowania dla przedsiębiorców, którzy chcą wdrażać innowacje i wchodzić na rynki międzynarodowe. Tacy przedsiębiorcy mogą liczyć na nawet 550 tys. zł jednorazowego dofinansowania. Polski biznes ma wspierać wszechstronnie w działaniach eksportowych, również podległa Ministerstwu Rozwoju Polska Agencja Inwestycji i Handlu. Minister zapowiedział utworzenie specjalnego programu wsparcia eksportu i powstanie w wielu krajach biur agencji inwestycji i handlu. Wśród uczestników konferencji byli także Sławomir Zawiślak Poseł na Sejm RP i Jerzy Chróścikowski Senator RP. Poseł Zawiślak w swoim wstąpieniu wskazał na sukcesy przygranicznej współpracy Polski i Ukrainy, jednakże stwierdził, że jej rozwój hamuje  jeszcze wiele problemów. W imieniu Marszałka Województwa Lubelskiego uczestników forum pozdrowił Bogdan Kawałko Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego, który stwierdził m. in., że dla rozwoju współpracy transgranicznej najważniejsze jest stworzenie jej stałych podstaw po obu stronach granicy. Z kolei Wojciech Żukowski Burmistrz Tomaszowa Lubelskiego szczególnie serdecznie powitał grupę ok. 40 uczestników forum reprezentujący administrację samorządową i rządową, biznes, uczelnie i organizacje samorządowe z Ukrainy i Białorusi. Burmistrz podkreślił, że każde forum otwiera możliwości i szanse na nowe formy i etapy współpracy transgranicznej. Pierwszą sesję forum zatytułowaną „Wsparcie współpracy terytorialnej – prezentacja programu Polska – Białoruś – Ukraina, jako szansy rozwoju współpracy transgranicznej” prowadził  Bogdan Kawałko Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej Urzędu Marszałkowskiego. W ramach tej sesji  Rafał Baliński Dyrektor Departamentu Współpracy Terytorialnej Ministerstwa Rozwoju zaprezentował proces wdrażania Programu Współpracy Transgranicznej Polska – Białoruś – Ukraina. Przedstawił terminy trwającego naboru oraz harmonogram przyszłych naborów wniosków o dofinansowanie projektów w ramach PL-BY-UA 2014 – 2020. Omówił także warunki poprawnej realizacji i rozliczania projektów dofinansowanych w ramach PL-BY-UA. O praktycznym wymiarze ubiegania się o środki finansowe z programu PL-BY-UA mówili przedstawiciele Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego na czele z jego dyrektorem dr Iwoną Wieczorek. Profesor Marcin Szewczak i dr Artur Gajdos  z NIST zaprezentowali uczestnikom forum doświadczenia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji projektów  ze szczególnym uwzględnieniem obszarów zagrożeń i błędów popełnianych przez beneficjentów. Opierając się na badaniach przeprowadzonych wśród samorządów prof. Szewczak mówił, że jst skarżą się m.in. na długotrwałość procedur naboru i oceny wniosków w programie PL –BY - UA, zbyt mało punktów informacyjnych, często brak funduszy w budżetach samorządów na udział własny w projektach. Kolejna sesja forum była poświęcona tematowi – „Internacjonalizacja przedsiębiorstw impulsem rozwoju gospodarczego małych i średnich przedsiębiorstw Polski Wschodniej” .
Moderatorem tej sesji była Dorota Skwarek Zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki i Współpracy Zagranicznej Urzędu Marszałkowskiego w Lublinie. Sesję otworzyła prezentacja – „Program Operacyjny Polska Wschodnia szansą na internacjonalizację polskich przedsiębiorstw” - Agnety Bukowskiej Zastępcy Dyrektora Departamentu Programów Ponadregionalnych Ministerstwa Rozwoju. Dyrektor Bukowska omówiła instrumenty wsparcia dla polskich przedsiębiorców, którymi dysponują już Polska Agencja Rozwoju Przemysłu i Polska Agencja Inwestycji i Handlu i zapowiedziała również, że rok 2018 będzie rokiem internacjonalizacji polskich firm. Doświadczeniami z prowadzenia działalności gospodarczej poza granicami kraju podzielili się z uczestnikami forum Agnieszka Gąsior – Mazur Prezes Lubelskiego Klubu Biznesu, Andrzej Ryl Prezes Zarządu Spółki Lubelski Rynek Hurtowy Sp. z o. o. w Elizówce oraz Denis Gordijew Zastępca Przewodniczącego Żabinkowskiego Rejonowego Komitetu Wykonawczego na Białorusi. Prezes Lubelskiego Klubu Biznesu w oparciu o blisko 20 letnie doświadczenia współpracy gospodarczej pomiędzy Polski  i Ukrainy wskazała na blaski i cienie tejże współpracy. Z kolei prezes Ryl omówił własne przykłady współpracy z firmami z Dalekiego Wschodu, czyli Chin. Niestety ten pierwotnie znakomicie zapowiadając się interes okazał się próbą wyłudzenia pieniędzy od podlubelskiej spółki. Prezes wskazywał także na problemy w konkurowaniu małych firm w relacjach z międzynarodowymi koncernami. Denis Gordijew po raz pierwszy uczestniczący w forum bardziej niż na doświadczeniach skupił się na prezentacji możliwości podjęcia współpracy z Rejonem Żabinkowskim na Białorusi, którego był reprezentantem. Po zakończeniu sesji odbyło się uroczyste podpisanie umowy o współpracy partnerskiej pomiędzy Miastem Fastiw na Ukrainie , a Miastem Tomaszów Lubelski. W imieniu Miasta Fastiw umowę podpisał mer Michaił Netiażuk, w imieniu Miasta Tomaszów Lubelski  burmistrz Wojciech Żukowski. Jak podkreślił burmistrz Żukowski umowa partnerska obejmuje również współpracę gospodarczą. Przedmiotem kolejnej sesji forum były problemy współpracy transgranicznej, czyli co nas łączy, co nas dzieli. Swoimi doświadczeniami w tej mierze dzieli się początkowo Wasyl Pawliuk Konsul Generalny Ukrainy w Lublinie, dr Andrzej Szabaciuk z Katedry Studiów Wschodnich KUL, prof. Grigorij Monastyrski Prorektor ds. Kształcenia i Kontaktów Międzynarodowych Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego, Zofia Swatowska Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy, Galina Grabarczuk Dyrektor Sekretariatu Stowarzyszenia Euroregionu Bug. Konsul Pawliuk stwierdził, że łączy nas  650 wspólnej historii, czas kiedy z nami byli jeszcze  z nami Litwini  i wspólnie walczyliśmy z moskiewskim agresorem. Swoistym powrotem do tych historycznych tradycji jest Polsko – Ukraińsko – Litewska brygada wojskowa stacjonująca w Lublinie, która ostatnio otrzymała imię Księcia Ostrogskiego. Zdaniem konsula tym co nas może łączyć w przyszłości jest współpraca gospodarcza, dla której wsparcia potrzebne są po obu stronach granicy centra pomocy przedsiębiorcom. Dzielą nas problemy przy przekraczaniu granicy, zbyt mało przejść granicznych i brak dobrej komunikacji w obszarach przygranicznych. Włączając się do dyskusji pułkownik Leszek Surmacz Komendant Placówki Straży Granicznej w Hrebennem powiedział m.in. że problemy w przekraczaniu granicy wschodniej biorą się ze zbyt małej liczby przejść oraz braku odpowiedniej infrastruktury drogowej na nowych przejściach po stronie ukraińskiej, takich jak choćby w Budomierzu. Pułkownik zapowiedział, że  w perspektywie 2 lat wdziałalność przejścia granicznego w Hrebennem powinna zostać rozszerzona o ruch pieszy. Kolejny dyskutant Tadeusz Grabowski Zastępca Dyrektora Roztoczańskiego Parku Narodowego podał przykłady współpracy transgranicznej w sferze ochrony przyrody, taki jak opracowanie przez 120 naukowców z Polski i Ukrainy monografii „ Roztocze. Przyroda i Człowiek”, podarowanie przez RPN  Jaworowskiemu Parkowi Narodowemu konika polskiego, czy opracowanie po obu stronach granicy dokumentów niezbędnych do aplikowanie do UNESCO o powołanie do życia Transgranicznego Rezerwatu Biosfery „Roztocze”. Drugiego dnia forum jego uczestnicy w Ośrodku Edukacyjno – Muzealnym Roztoczańskiego Parku Narodowego w Zwierzyńcu poznali stan aktualny  prac związanych z utworzeniem Rezerwatu Biosfery „Roztocze”, który jak podkreślał dyrektor Grabowski, który nie jest formą ochrony przyrody ale ma znaczenie promocyjnie i nobilitujące ponieważ z wiąże się z nim wpisanie na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.  Co dawałoby znakomity punkt wyjściowy do promocji Roztocza na świecie. Aktualnie sprawa powołania do życia rezerwatu biosfery Roztoczy zależy od decyzji ministrów ochrony przyrody Polski i Ukrainy o wspólnej aplikacji do UNESCO w sprawie powołania tego rezerwatu. Dyrektor Grabowski stwierdził poza tym, że turystyka dostarcza wielu przykładów współpracy transgranicznej, jak choćby Centralny Szlak Rowerowy Roztocza. Podsumowując tę sesję stwierdzono, że powołanie rezerwatu biosfery „Roztocze” dałoby nowy impuls do rozwoju turystyki w rejonach przygranicznych Polski i Ukrainy.

Jerzy Zarębski